27.2.2014 Andrzej Daszkiewicz ,

Galowie, Etruskowie i król Midas

Pracujący na Uniwersytecie Stanu Pensylwania Patrick E. McGovern jest wiodącym archeologiem zajmującym się historią wina. W swej pracy stosuje najnowsze metody biochemii i fizyki do badania i identyfikowania nawet znikomych śladów materii organicznej znajdowanych na stanowiskach archeologicznych. McGovern wyspecjalizował się w badaniu naczyń, które mogły w przeszłości zawierać płyny, w tym napoje alkoholowe. To on w pochodzących sprzed 9 tys. lat ceramicznych naczyniach odnalezionych w Chinach zidentyfikował najstarsze znane dziś pozostałości napoju alkoholowego, zrobionego z ryżu, miodu, głogu i gron dzikiej winorośli. On też odkrył w materiałach z wykopalisk prowadzonych w Hondurasie ślady najstarszego znanego dziś napoju robionego z kakao, datowanego na rok 1150 p.n.e.

Duże poruszenie na początku czerwca wywołało opublikowanie w prestiżowym amerykańskim piśmie Proceedings of the National Academy of Sciences wyników najnowszych badań McGoverna i jego współpracowników. Tym razem postanowili oni rzucić światło na nurtujący historyków od dawna problem: kiedy tak naprawdę zaczęto robić wino we Francji i jak winorośl oraz znajomość winnego rzemiosła tam trafiły. Do niedawna wiadomo było jedynie, że na obszarze dzisiejszej Francji wino pojawiło się dość późno, w każdym razie później niż na Półwyspie Apenińskim, czy na terenie dzisiejszej Hiszpanii.

Cofnijmy się do początków. Wino towarzyszy ludzkości już dobre 8 tys. lat. Wg aktualnego stanu wiedzy, ludzie nauczyli się uprawiać winorośl szlachetną Vitis vinifera i z jej owoców robić wino gdzieś u stóp Kaukazu, na górzystym pograniczu dzisiejszych Gruzji, Armenii i Iranu. Stąd wino ruszyło na południe i zachód, by opanować wschodnie wybrzeże Morza Śródziemnego. W Egipcie pojawiło się ok. 3000 lat p.n.e., na Krecie ok. roku 2200 p.n.e. Mniej więcej tysiąc lat później feniccy i greccy kupcy potrafili już transportować wino statkami, wykorzystując w tym celu gliniane amfory.

Zamieszkujący Półwysep Apeniński Etruskowie, dzięki swym handlowym kontaktom z Fenicjanami, znali wino co najmniej około roku 800 p.n.e. To od Fenicjan nauczyli się też robić gliniane amfory i już niespełna 200 lat później, około roku 600 p.n.e., charakterystyczne etruskie naczynia pojawiły się na południowym wybrzeżu Francji. Nie ulegało wątpliwości, że w amforach tych przewożono wówczas do Francji etruskie wina, brakowało jednak twardych dowodów.

McGovern skupił swą uwagę na kilkunastu etruskich amforach datowanych na lata 525–475 p.n.e., które znaleziono podczas wykopalisk prowadzonych na terenie starożytnego portu w mieście Lattara, w okolicach dzisiejszego Lattes na południe od Montpellier. Wyniki analiz osadów pobranych z ich dna nie budzą wątpliwości: naczynia te zawierały ślady kwasu winowego, musiały więc wcześniej zawierać wino! Co więcej, odnaleziono też wyraźne ślady żywicy sosnowej, a także ziół, w tym rozmarynu i bazylii, co oznacza, że wina te były aromatyzowane.

To jednak nie wszystko. Być może najważniejszym odkryciem, którego dokonał zespół McGoverna, było stwierdzenie, że w szczególny sposób wyprofilowana wapienna platforma, odsłonięta podczas tych samych wykopalisk w Lattarze, ale w młodszej warstwie, datowanej na lata 425–400 p.n.e., zawiera ślady kwasu winowego i innych kwasów obecnych w winie, musiała więc kiedyś służyć jako podstawa prymitywnej prasy do tłoczenia wina – wcześniej rozważano też możliwość, że była to podstawa prasy do wytłaczania oliwy. Jest to najstarszy znany dziś materialny ślad produkcji wina na terenie Francji. Ponieważ zaś okolice Lattary to obszar wpływów etruskich, wszystko wskazuje na to, że to Etruskowie nauczyli Galów robić wino, przynajmniej w tej okolicy. Autorzy omawianego tu artykułu zwracają też uwagę na to, że nie tylko amforami, ale i pędami winorośli wypełnione były ładownie odnalezionego w okolicach Marsylii wraku etruskiego statku, który zatonął między 515 a 475 rokiem p.n.e., a mógł płynąć właśnie do Lattary.

Oczywiście nie tylko Etruskowie wozili do Francji wino. Mniej więcej w tym samym czasie, czyli ok. roku 600 p.n.e., Grecy, którzy przybyli z zachodniej Anatolii, utworzyli kolonię Massalia (dziś to Marsylia) i przywieźli ze sobą charakterystyczne greckie amfory, różne od fenickich czy etruskich. Szczątki takich właśnie amfor, datowanych na lata 475–450 p.n.e., także odnaleziono w Lattarze i również w nich McGovern odnalazł ślady kwasu winowego. Być może więc niezależnie od Etrusków uczących Galów w Lattarze, również Grecy w Massalii nauczyli miejscowych robić wino.

McGovern napisał dwie świetne książki o charakterze popularnym. Wydana w roku 2003 „Ancient wine” przedstawia przede wszystkim prace samego McGoverna poświęcone najstarszej historii wina, zaś wydana w r. 2009 „Uncorking the past” opowiada o starożytnej historii wszelkich napojów fermentowanych. W pierwszej z tych książek można przeczytać o chyba najbardziej spektakularnym osiągnięciu McGoverna. Badając pozostałości jedzenia i napojów na zastawie, którą po uczcie pogrzebowej ukryto w grobowcu króla Midasa (naprawdę istniał taki król!), był on w stanie odtworzyć podane wówczas dania, a jeden z amerykańskich browarów na podstawie szczegółowych wskazówek uczonego odtworzył rodzaj piwa, robionego z jęczmienia, gron muszkatu i miodu, które pili żałobnicy 2700 lat temu. Nie znano wówczas chmielu, a źródłem goryczki był szafran, który dodatkowo dawał napojowi piękną złocistoczerwoną barwę. Piwo to jest do dziś w niewielkich ilościach produkowane, zdobywa nagrody na konkursach i nazywa się „Midas Touch”.

Zdjęcia (3)

Warto przeczytać

Artykuł
Coming out

Jestem uzależniony. Od sherry. To pierwsze i chyba największe z moich winnych uzależnień zaczęło się blisko dwadzieścia lat temu. Nie pamiętam co to było za wino, pamiętam jednak wrażenie, jakie zrobił na mnie intensywny zapach i zaraz później pierwszy łyk. To musiało być fino, a poczęstował mnie nim mój amerykański kolega, gdy pomagałem mu w pakowaniu dobytku przed długą... więcej »

Artykuł
Z tabelkami na Parkera

Jeszcze niedawno nawet doświadczony miłośnik wina miałby duże problemy z udzieleniem poprawnej odpowiedzi na pytanie o najbardziej rozpowszechnioną na świecie odmianę winorośli, przynajmniej jeśli chodzi o powierzchnię upraw. Kto bowiem słyszał o hiszpańskim airén, uprawianym głównie jako surowiec do produkcji brandy? A jednak w roku 1990 jej winnice rozciągały się na... więcej »

Artykuł
Terroir w muzyce

Szukanie bezpośrednich analogii między winem i muzyką jest zadaniem dość karkołomnym. Gdy jednak w ciepły czerwcowy wieczór wychodziłem z Sali Kongresowej, byłem pewien, że taką analogię znalazłem. Dziś, po namyśle może nieco mniej do niej przekonany, dzielę się nią z Czytelnikami, zwłaszcza tymi, którzy prócz picia wina słuchają czasem jazzu, bo głównie... więcej »

Artykuł
Wino i muzyka

Już kilka osób pytało mnie, dlaczego nie napisałem jeszcze o opublikowanych kilka miesięcy temu wynikach zamówionych przez chilijskiego producenta Aurelio Montesa badań dotyczących wpływu słuchanej podczas degustacji muzyki na percepcję wina. Aurelio Montes, który baryłkom dojrzewającego w piwnicy wina gra chorały gregoriańskie, chciał się dowiedzieć, czy da się... więcej »

Artykuł
Cena ma znaczenie?

Kilka lat temu, gdy byłem jeszcze młody i naiwny, prowadziłem degustację dla dość zróżnicowanej grupy osób. Win było bodaj cztery, w różnych cenach, każde w swej klasie co najmniej dobre, a kończące degustację wino ocierało się wręcz o wybitność. Już po degustacji podeszły do mnie dwie osoby, by ku mojemu wielkiemu zdziwieniu powiedzieć mi, że najbardziej smakowało... więcej »

Artykuł
Gdzie jest ten korkociąg?

Zaraz, zaraz, o czym to ja miałem pisać ... ? Już wiem, o pamięci! Hipokamp jest niewielką strukturą w korze mózgowej, kształtem przypominającą konika morskiego (stąd zresztą wzięła się jej nazwa – Hippocampus to grecki termin na określenie tego zwierzęcia), odpowiedzialną zdaniem specjalistów za pamięć krótkotrwałą (gdzie do kroćset odłożyłem przed chwilą... więcej »

Komentarze (0)

Brak komentarzy





Kalendarium imprez
26.06

Pn

Festiwal Win Niemieckich

Restauracja Villa Foksal, ul. Foksal 3/5, Warszawa

27.10

Pt

Stilnovisti XII Grand Prix Magazynu Wino 2017

Tor Wyścigów Konnych Służew w Warszawie, Trybuna C

Do góry

ZAPISZ SIĘ NA NEWSLETTER


Ta strona korzysta z ciastek - małych plików tekstowych przechowywanych na komputerze użytkownika - celem ułatwienia korzystania z serwisu poprzez zapisywanie informacji o takich akcjach użytkowników jak np zalogowanie. Aby dowiedzieć się więcej kliknij tutaj »

ZAMKNIJ