Dossier Górnej Adygi
2008-11-21





Tomasz Prange-Barczyński

Apelacje Górnej Adygi

DOC alto adige (südtirol): podstawowa i najszersza apelacja w Górnej Adydze, obejmująca cały obszar produkcji winogron w prowincji. Jej nazwa może występować na etykiecie samodzielnie, ze wskazaniem koloru wina, użytej odmiany winogron albo podstrefy.

Bianco: w białym kupażu z Alto Adige trzy czwarte mieszanki muszą stanowić co najmniej dwie odmiany spośród chardonnay, pinot bianco i pinot grigio, przy czym żadna z nich nie może przekroczyć 70 proc. kupażu. Pozostałe dozwolone szczepy to: müller-thurgau, sauvignon, riesling, sylvaner, gewürztraminer i kerner. Wina dojrzewające ponad dwa lata po zbiorach mogą otrzymać miano riserva.

Passito: słodkie wina z gron suszonych na krzewach bądź matach z odmian chardonnay, pinot bianco, pinot grigio, müller-thurgau, sauvignon, riesling, sylvaner, gewürztraminer, kerner i moscato giallo.

Spumante: wino musujące produkowane metodą tradycyjną z pinot bianco, pinot nero i chardonnay. W Alto Adige powstaje też spumante rosé. Minimalny czas dojrzewania w butelce to 15 miesięcy (36 dla riservy). Występuje jako extra brut i brut.

Na etykiecie win z Górnej Adygi może pojawić nazwa szczepu pod warunkiem, że odmiana stanowi co najmniej 85 proc. w kupażu znajdującym się w butelce.

Odmianowe wina białe DOC alto adige: moscato giallo (goldmuskateller), pinot bianco (weissburgunder), pinot grigio (ruländer lub grauburgunder), chardonnay, kerner, riesling italico (welschriesling), riesling, müller-thurgau, sylvaner (silvaner), sauvignon i traminer aromatico (gewürztraminer).

Odmianowe wina czerwone DOC alto adige: cabernet franc, cabernet sauvignon, lagrein (rosé, rosato / kretzer w wersji różowej oraz scuro / dunkel lub bez żadnego określenia w wersji czerwonej), malvasia (malvasier), merlot (także wina różowe), moscato rosa (rosenmuskateller), pinot nero (blauburgunder, spätburgunder – także w wersji różowej) oraz schiava (vernatsch). Oficjalnie dopuszczone są również kupaże: cabernet-lagrein, cabernet-merlot oraz merlot-lagrein, gdzie cabernet może oznaczać zarówno cabernet sauvignon, jak i cabernet franc lub kupaż obu szczepów.

Obok nazwy apelacji DOC alto adige na etykiecie mogą znaleźć się również nazwy następujących podstref produkcji (szczegóły niżej): Colli di Bolzano (Bozner Leiten), Meranese di Collina (Meraner Hügel), Santa Maddalena (St. Magdalener), Terlano (Terlaner), Valle Isarco (Eisacktal) i Val Venosta (Vinschgau).

DOC lago di caldaro lub caldaro (kalterersee lub kalterer): apelacja obejmująca obszar wokół jeziora Caldaro i na południe od niego (część leży już w Trydencie) dla win robionych z odmiany schiava (grossa, gentile i grigia). Wina mogą zawierać nie więcej niż 15 proc. pinot grigio lub lagrein. Występują też jako scelto (auslese). Wina z okolic Caldaro, Appiano, Termeno, Cortacci, Vadeny, Egni, Montagni, Ory i Bronzolo mają prawo do nazwy classico. Na etykiecie może pojawić się także nazwa „alto adige”.

*****

Val Venosta (Vinschgau)

O ile winiarskie doliny Górnej Adygi biegną zwykle z północy na południe, Venosta – najdalej na zachód wysunięty fragment Górnej Adygi, docierający już do granicy ze Szwajcarią – biegnie ze wschodu na zachód, przez co jego północna część ma znakomitą ekspozycję słoneczną. Dolina ma prawo do własnej podapelacji, w ramach której można robić jednoszczepowe wina białe z chardonnay, gewürztraminera, kernera, müller-thurgau, pinot bianco, pinot grigio i sauvignon oraz czerwone – ze schiavy i pinot nero.

*****

Meranese di Collina (Meraner Hügel)

Wzgórza Merańskie to podapelacja w zachodniej części Alto Adige, w pobliżu Merano, drugiego po Bolzano ważnego miasta Południowego Tyrolu. Winnice tworzą amfiteatr wokół miasta, a strefa upraw biegnie dalej na południe dwoma równoległymi pasami po obu stronach Adygi: do Gargazzone na jej lewym brzegu i w okolice Tesimo na prawym. Rządzi tu schiava i tylko wina z tej odmiany (min. 85 proc.) mogą nosić nazwę podstrefy. Jeśli wino powstało w gminie Tirolo, na etykiecie może znaleźć się dodatkowo nazwa del burgraviato (burggräfler). W październiku w Merano odbywa się Festa dell’Uva.

*****

Terlano (Terlaner)

W podapelacji tej, noszącej nazwę miasteczka Terlano, a ciągnącej się w istocie od Salonetty na północy aż po jezioro Caldaro na południu, mogą powstawać wyłącznie wina białe. Tutejsze bianco musi składać się w połowie z pinot bianco lub chardonnay (albo kupażu obu tych odmian) oraz z rieslinga italico, rieslinga, sauvignon, sylvanera, müller-thurgau i/lub pinot grigio. Wina odmianowe powstają tu ze wszystkich wymienionych wyżej szczepów. Terlano to przede wszystkim królestwo pinot bianco, według wielu najlepsze w całych Włoszech. Jednym z najlepszych siedlisk w podapelacji są zbocza góry Tschöggel powyżej Terlano, z porfirową, gromadzącą ciepło glebą. Terlano znane jest też z doskonałych szparagów.

*****

Santa Maddalena (St. Magdalener) i Colli di Bolzano (Bozner Leiten)

Kolejne z południowotyrolskich podapelacji w całości poświęcone schiavie rozciągają się w okolicach Bolzano, przy czym Santa Maddalena jest mniejszą enklawą w obrębie Colli di Bolzano na północnych rubieżach stolicy Górnej Adygi, zaś Colli zajmuje większy obszar wokół całego miasta, a na północnym zachodzie dochodzi wręcz za Terlano, gdzie częściowo pokrywa się z granicami tamtejszej podapelacji. Wino pochodzące z bezpośrednich okolic Santa Maddalena, San Pietro, Santa Giustina, Laitago i częściowo z Rencio ma prawo do używania nazwy santa maddalena classico.

*****

Valle Isarco (Eisacktal)

Najdalej na północ wysunięta część Alto Adige, położona na brzegach dopływu Adygi – rzeki Isarco. Ciągnie się na północ od Bolzano aż za Bressanone (Brixen), a uprawa winorośli na tutejszych stromych, wysoko położonych stokach wymaga niezwykłych umiejętności winogrodniczych. Powstają tu niemal wyłącznie wina białe z odmian gewürztraminer, kerner, müller-thurgau, pinot grigio, riesling, sylvaner i veltliner. Wina pochodzące z gmin Bressanone, Naz-Schaves i Varna mogą nosić dodatkowo na etykiecie nazwę di bressanone (brixner). W gminach Barbiano, Chiusa, Velturno i Villandro na wysokości wylotu doliny Gardeny powstaje bladoczerwone wino klausner laitacher z odmian schiava, portoghese (portugieser), lagrein i pinot nero.

*****

Südtiroler Weinstrasse

Południowotyrolski szlak winny wiedzie z okolic Terlano w górnym biegu Adygi przez Nalles i Adriano, odbija do Bolzano, by potem ciągnąć się równolegle do autostrady z Brenneru przez Appiano, Caldaro, Termeno, Cortaccię, Cortinę, a po przekroczeniu Adygi powraca na północ na jej wschodnim brzegu przez Egnę, Montagnę i Orę. Na stronie www.suedtiroler-weinstrasse.it znaleźć można więcej wiadomości o szlaku, adresy winiarni biorących udział w projekcie oraz informacje na temat zakwaterowania.

*****

Schiava (vernatsch)

Jedna z najbardziej popularnych w Górnej Adydze odmian o czerwonej skórce, odpowiedzialna przede wszystkim za hektolitry bladoczerwonych, lekkich, nieskomplikowanych win w górskich schroniskach chętnie serwowanych do specku. Najbardziej rozpowszechniona jest niezwykle wydajna schiava grossa (grossvernatsch), pozbawiona wyrazistego charakteru. Lepsze wina daje schiava gentile (kleinvernatsch lub edelvernatsch). Najlepszym, za to dającym najmniej owoców typem schiavy jest tschaggele. Ostatnim z typów tego szczepu jest schiava grigia (grauvernatsch).

Schiava daje zawsze wino lekko zabarwione, o wysokiej kwasowości i lekkiej goryczce w końcówce, często z nutami przydymionymi w bukiecie. W rękach ambitnego producenta i z winnic o niższej wydajności może dać ciekawe wino o dobrej finezji, zbliżające się w stylu do pinot noir.

Poza Alto Adige schiava występuje w niewielkiej ilości w Trydencie, Valpolicelli i we Friuli, a także jako trollinger w Wirtembergii.

Tekst ukazał się w numerze 25 (1/2007)