Dossier Trydentu
2008-11-21





Tomasz Prange-Barczyński

Apelacje Trydentu

DOC trentino

Szeroka apelacja na terytorium 72 gmin autonomicznej prowincji Trydent. Wina Trentino Bianco mogą być kupażami chardonnay i pinot bianco (co najmniej 80 proc.) oraz sauvignon blanc, müller-thurgau i incrocio manzoni 6.0.13 (krzyżówka rieslinga z pinot bianco). Wyróżnia się też białe kupaże dwuodmianowe z chardonnay, pinot bianco, pinot grigio i sauvignon. Białe wina odmianowe mogą powstawać z chardonnay, moscato giallo, müller-thurgau, nosiola, pinot bianco, pinot grigio, riesling italico, riesling (renano), sauvignon, traminer aromatico.

W Sorni, w gminie Lavis można robić białe kupaże Sorni Bianco lub Bianco dei Sorni z gron nosiola, müller-thurgau, sylvaner verde, pinot bianco, pinot grigio i sauvignon.
DOC trentino rosso powstaje jako kupaż cabernet sauvignon lub cabernet franc i merlot. Czerwone kupaże dwuodmianowe można robić z cabernet franc, cabernet sauvignon, merlot i lagrein. Czerwone wina odmianowe powstają z cabernet sauvignon, cabernet franc (możliwy jest też kupaż obu odmian, wtedy na etykiecie figuruje tylko „cabernet”), lagrein, merlot, moscato rosa, pinot nero oraz w ściśle określonych gminach rebo (krzyżówka merlot i teroldego) i marzemino (także w wersji DOC marzemino d’isera oraz DOC marzemino ziresi. Sorni Rosso (gmina Lavis) to kupaż teroldego, schiavy i lagreina.

DOC trento

Apelacja wyłącznie dla win musujących produkowanych metodą klasyczną (wtórnej fermentacji w butelce) z odmian chardonnay, pinot bianco, pinot nero i pinot meunier. Bianco i Rosato (zwane też Rosé) musi leżakować co najmniej 15 miesięcy na osadzie; Riserva co najmniej 36. Trzy czwarte win musujących produkowanych w Trydencie noszą apelację DOC trento.

DOC teroldego rotaliano

Wina wyłącznie z odmiany teroldego uprawianej na niewielkiej Równinie Rotaliańskiej między miasteczkami Mezzocorona a Mezzolombardo w północnej części Trydentu. Występuje jako czerwone – Rosso (zwane niekiedy Rubino) i różowe – Rosato (zwane też Kretzer). DOC teroldego rotaliano superiore musi mieć co najmniej 12° alkoholu. Riserva jest starzona co najmniej 2 lata.

DOC valdadige (etschtaler)

Najszersza apelacja w prowincji Trydent. Obok win odmianowych powstają tu kupaże: Bianco (pinot bianco, pinot grigio, riesling italico, müller-thurgau, chardonnay) i Rosso (enantio lub schiava stanowiące samodzielnie lub łącznie 50 proc. mieszanki oraz merlot, pinot nero, lagrein, teroldego, cabernet franc i cabernet sauvignon).

DOC terra dei forti

Młoda, ustanowiona w 2006 r. apelacja ponadregionalna, obejmująca kilka gmin w prowincji Werona (region Veneto) oraz gminę Avio w Trydencie. Wina odmianowe z cabernet franc i sauvignon, enantio, chardonnay, pinot bianco, pinot grigio i sauvignon oraz kupaż Rosso z merlota i enantio (co najmniej 70 proc., w tym enantio co najmniej 30 proc.) oraz cabernet sauvignon, lagrein lub teroldego.

*****

Sorni

Utworzona w 1997 r. podstrefa nazywana jest „winiarskim balkonem z widokiem na Równinę Rotaliańską”. Położona na wzgórzach Avisio stanowi jedno z najlepszych siedlisk w Trydencie, z niemal idealną ekspozycją południowo-zachodnią i dobrze przepuszczalnymi glebami wapiennymi. Sorni leży ok. 10 km od północnych rubieży Trydentu, w okolicach San Michele all’Adige i położonego wyżej Faedo. Uprawia się tu przede wszystkim nosiolę, schiavę i lagrein, ale też teroldego, chardonnay i pinot bianco.

*****

Vallagarina

„Piwnica Trydentu” to określenie, które przylgnęło do Vallagariny, podregionu leżącego w okolicach Rovereto na południe od miasta Trydent – tu bowiem powstają hektolitry prostych czerwonych win wypijanych chętnie przez narciarzy. Vallagarina uważana jest jednak przede wszystkim za matecznik lokalnej odmiany marzemino (patrz niżej). Robi się tu także wina z moscato giallo oraz innej lokalnej specjalności, czerwonego enantio. Tu wreszcie leży jedno z najważniejszych cru trydenckich: Tenuta San Leonardo, w którym uprawia się oba cabernety i merlot.

Warunki glebowe są bardzo zróżnicowane – od bazaltowych wzgórz między Nomi i Mori przez napływowe żwiry i piaski bliżej brzegów Adygi aż po dolomit w wyższych partiach doliny.

*****

Campo Rotaliano

Gdyby szukać dokładnej granic między niemiecko- i włoskojęzyczną częścią autonomicznego regionu Trydent-Górna Adyga, mogłaby ona przechodzić przez środek niewielkiej Równiny Rotaliańskiej. W 1271 r. biskup Egnon podzielił strefę rolną Mezo (jak nazywano wówczas rzekę Noce) na odrębne wioski. Z biegiem czasu leżąca na północy Mezzocorona (zwana też Mezatedesca – czyli Meza niemiecka) dostała się pod panowanie hrabiego Tyrolu, zaś pobliskie Mezzolombardo pozostało we władaniu biskupów Trydentu. Na północy mówiło się po niemiecku, na południu po włosku. Dziś granica językowa przebiega gdzie indziej, ale Mezzocorona i Mezzolombardo konkurują ze sobą o to, kto robi lepsze teroldego. Równina ma kształt trójkąta i wypełniona jest materiałem osadowym naniesionym tu z Dolomitów przez rzekę Noce. Znajdziemy tu więc granit i alpejski wapień z Presanelli, piaskowiec z pasma Ortles, dolomit z grupy Brenta. Uprawia się tu w zasadzie wyłącznie odmianę teroldego, dającą zarówno świeże i pikantne novello, jak i długowieczne, potężne, złożone wina w rodzaju Granato.

*****

Val di Cembra

Ta długa dolina o stromych zboczach pokrytych pergolami winorośli ciągnie się na północny wschód od Trydentu w kierunku znanego kurortu narciarskiego Cavalese. Warunki uprawy winnych krzewów są tu bardzo trudne, owoce dojrzewają późno, dzięki czemu to wina z Val di Cembra cechuje lepsza kwasowość i długowieczność. Zasadniczo nie ma tu miejsca na delikatne odmiany – przez lata na zboczach doliny dominowała schiava, od pewnego czasu skutecznie wypierana przez müller-thurgau. Krzyżówka rieslinga z chasselas doré, zwana tu il signore del freddo, „pan zimna”, znalazła w Cembra doskonałe terroir i potrafi ukazać tu swą najlepszą twarz – daje wina żywe, bardzo aromatyczne, a przy tym relatywnie cieliste. Lokalni winiarze organizują nawet w dolinie doroczne targi müller-thurgau. Odważniejsi sięgają jednak także po inne odmiany – m.in. pinot noir, chardonnay, lagrein oraz rdzenny szczep lagarino bianco, zwany też chegarèl.

*****

Valle dei Laghi

Dolina Jezior ciągnie się równolegle do doliny Adygi, od Vezzano do Riva del Garda. Ciepły wiatr znad jeziora Garda – zwany òra – sprawia, że panuje tu niemal śródziemnomorski klimat, rosną drzewa oliwne i cyprysy, a na gronach pojawia się botrytis. Jezior jest w dolinie siedem, a nad najsłynniejszym z nich, Toblino, stoi należący do rodziny Wolkenstein zamek (w środku jest restauracja) oraz pozostająca w rękach Cavit willa Maso Toresella otoczona eksperymentalną plantacją winogron. Specjalnością Valle di Laghi jest vino santo – słodkie wino powstające z odmiany nosiola.

Vino santo

Trydenckie „święte wino” robi się w co najmniej 85 proc. ze szczepu nosiola. Zebrane owoce suszone są w drewnianych skrzynkach (arèle) ustawianych w przewiewnych magazynach. Już podczas procesu suszenia może pojawiać się na nich szlachetna pleśń. Wysuszone owoce tłoczy się tradycyjnie podczas Wielkiego Tygodnia – ze stu kilogramów owoców pozostaje wówczas ok. 15-18 kg moszczu. Ten trafia do małych beczułek dębowych na 6-8 lat.
W Trydencie powstają także słodkie wina z późnych zbiorów – vendemmia tardiva (chardonnay, pinot bianco, pinot grigio, moscato giallo, moscato rosa, müller-thurgau, nosiola, riesling, sauvignon, traminer aromatico).

******

Istituto Agrario di San Michele all’Adige

W Trydencie wszystkie drogi prędzej czy później przetną się w Instytucie Rolnym w San Michele. Ta założona w 1874 r. placówka pełni dziś rolę centrum edukacyjnego ze średnią szkołą rolniczą oraz centrum badawczym z własną eksperymentalną uprawą winorośli. Instytut wspomaga też wiedzą techniczną lokalnych winiarzy i farmerów. Produkuje własne wina, wśród których do najlepszych należą: musujące Riserva del Fondatore Mach, cabernet franc Monastero i słodki kupaż chardonnay, sauvignon, rieslinga, traminera i müller-thurgau z późnego zbioru Prepositura.

*****

Marzemino

„Versa il vino Leporino / Eccellente Marzemino!”
W. A. Mozart, Don Giovanni, akt II, scena XIII

Tymi oto słowami – nalej wina, znakomitego marzemino – librecista Mozarta, Lorenzo Da Ponte uwiecznił odmianę winogron, bez której trudno wyobrazić sobie współczesny Trydent. Odmiana kojarzona jest z Vallagariną, jednak jej korzenie sięgają dużo dalej. Ostatnie badania wskazują na greckie miasto Merzifon w Azji Mniejszej, skąd szczep przywędrować miał wzdłuż wybrzeża dalmatyńskiego przez Adriatyk do ujścia Padu i Adygi, i dalej w górę rzeki, aż do dolomickiego przedgórza. Wedle innych teorii pochodzi z Wysp Jońskich – do dziś na Lefkadzie i Cyprze uprawia się szczep zwany vertzamí, który Wenecjanie być może przenieśli do swych posiadłości na terrafermie: Padwy i Werony.

W Vallagarinie wyróżnia się dwie podstrefy uprawy marzemino: Isera na prawym brzegu Adygi i Ziresi w okolicach Volano, na lewym brzegu. Odmiana dojrzewa dość późno i jest podatna na choroby grzybowe. W dobrych rękach daje ciemne, intensywnie aromatyczne, krzepkie, owocowe wina – w większości przypadków do picia za młodu. Marzemino stanowi blisko 4 proc. uprawianych w Trydencie winogron.

Enantio

Najważniejsza odmiana nowej apelacji DOC terra dei forti, zwana niekiedy lambrusco
„z nieregularnymi liśćmi”; wedle najnowszych badań jest odmianą rdzenną, która wykształciła się bezpośrednio z odmian dzikiej winorośli vitis silvestris. Po okresie popularności w XIX wieku po II wojnie światowej niemal wyginęła. Daje bardzo ciemno zabarwione, dość taniczne i kwasowe, rustykalne wina o aromacie malin i wiśni, do picia raczej za młodu.

Tekst ukazał się w numerze 25 (1/2007)